Portrety trumienne dostaną drugie życie w cyfrowym muzeum

W gnieźnieńskim muzeum znów trwa praca, której efekt widać nie od razu, ale zostaje na lata. Na cyfrowy stół trafia 69 zabytków – od gotyckiej rzeźby po portrety trumienne, jedne z najbardziej charakterystycznych świadectw dawnej kultury szlacheckiej. To nie jest zwykłe skanowanie zbiorów, lecz sposób na ich zabezpieczenie, dokładne opisanie i pokazanie szerszej publiczności bez ryzyka dla kruchego oryginału.

• Szósty etap prac domyka wieloletnią cyfryzację zbiorów
• Dwie grupy zabytków wymagają zupełnie innego spojrzenia
• Cyfrowe repozytorium ma otworzyć zbiory bezpiecznie i szeroko

Szósty etap prac domyka wieloletnią cyfryzację zbiorów

Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej wchodzi w kolejną odsłonę programu, który od 2020 roku rozwija cyfrowe zaplecze dla najcenniejszych obiektów. Tym razem stawką są nie tylko nowe pliki i modele, ale także porządek w dokumentacji, wygodniejszy dostęp dla badaczy i lepsza ochrona dzieł, których stan nie pozwala na częste oglądanie.

Całość została dofinansowana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura Cyfrowa. Państwowe wsparcie pokrywa niemal 80 procent kosztów, a resztę zabezpiecza Archidiecezja Gnieźnieńska. Budżet tego etapu zamyka się kwotą 167 tys. zł. Wcześniejsze pięć odsłon przyniosło już cyfryzację 176 obiektów, więc obecny krok nie zaczyna niczego od zera, tylko konsekwentnie rozwija wcześniejszą pracę.

Dwie grupy zabytków wymagają zupełnie innego spojrzenia

Wśród wybranych obiektów znalazły się dwa zbiory, które różnią się formą i potrzebami konserwatorskimi. Pierwszy tworzy 14 rzeźb gotyckich i nowożytnych. To obiekty, w których liczy się bryła, detal i sposób opracowania każdej strony. Zwykła fotografia pokazuje tylko część ich wartości, dlatego w tym przypadku potrzebne są trójwymiarowe skany.

Druga grupa jest znacznie liczniejsza. Obejmuje 55 portretów trumiennych i obiektów heraldycznych, związanych z obrzędowością pogrzebową XVII i XVIII wieku oraz kulturą sarmacką. To materiał cenny nie tylko dla historyków sztuki. Sięgają po niego także genealogowie, kostiumolodzy i badacze dawnej Rzeczypospolitej. W tych przedstawieniach zapisano nazwiska rodów takich jak Działyńscy, Radomiccy czy Gniazdowscy, a wraz z nimi fragment lokalnej i ogólnopolskiej historii.

Portrety trumienne są przy tym wyjątkowo wrażliwe. Malowane olejem na blasze, źle znoszą wahania mikroklimatu i upływ czasu. Digitalizacja ma tu więc wymiar ratunkowy. Wysokorozdzielcze fotografie pozwolą dostrzec detale stroju, biżuterii i heraldyki, których nie sposób odczytać gołym okiem podczas zwykłego oglądania.

Cyfrowe repozytorium ma otworzyć zbiory bezpiecznie i szeroko

Najważniejsza zmiana nie kończy się na samym zeskanowaniu obiektów. Nowe materiały mają trafić do cyfrowego repozytorium muzeum, które ma działać sprawnie także przy dużych plikach i modelach 3D. Dzięki temu zbiory będą dostępne nie tylko dla specjalistów w Gnieźnie, ale także dla osób pracujących z historią z innych miast i krajów.

Zyskuje też edukacja. Gotowe opisy, audiodeskrypcja i uporządkowane materiały mogą stać się narzędziem dla szkół, uczelni i osób, które z różnych powodów nie mogą korzystać z muzeum na miejscu. To właśnie tu cyfryzacja pokazuje swój najbardziej praktyczny wymiar – nie zastępuje oryginału, ale wydłuża jego życie i poszerza grono odbiorców.

W tle pracują też rozwiązania techniczne, które mają ułatwić współpracę z innymi bazami danych. Repozytorium ma korzystać ze standardów API i OAI-PMH, co pozwoli włączyć gnieźnieńskie zbiory do szerszego obiegu naukowego. Dla miasta i regionu to ważny sygnał: dziedzictwo z pierwszej stolicy Polski nie trafia do archiwalnego kąta, lecz zostaje pokazane w nowoczesnej formie, gotowej na kolejne lata badań i oglądania.

na podstawie: Urząd Miasta Gniezno.