Festiwal Endemity w Gnieźnie stawia literaturę wobec niepewności

Wojna, migracje i kryzys zaufania do instytucji stają się punktem wyjścia do rozmowy o literaturze Europy Środkowo-Wschodniej. W Gnieźnie odbędzie się 12. edycja festiwalu „Endemity”, poświęcona doświadczeniu życia bez stabilnych punktów odniesienia. W programie znalazły się spotkania z pisarkami, pisarzami, poetkami, reporterem i tłumaczkami. Wydarzenie połączy Gniezno z Poznaniem i Mieściskiem.

• Trzy miasta i jeden temat przewodni festiwalu
• Pisarze opowiedzą o wojnie, migracji i kruchych tożsamościach
• Od litewskiej pamięci po śląską aglomerację

Trzy miasta i jeden temat przewodni festiwalu

Festiwal odbędzie się od 8 do 11 października 2026 roku. Tegoroczne hasło „Niepewność” obejmuje zarówno doświadczenia osobiste, jak i przemiany społeczne, polityczne oraz geopolityczne. Organizatorzy stawiają pytanie, co literatura może zrobić z rzeczywistością, której nie da się łatwo uporządkować ani nazwać.

„Endemity” od początku koncentrują się na specyfice Europy Środkowo-Wschodniej. Festiwal bada, czy skomplikowana historia regionu, zmienne granice, doświadczenie migracji i niejednoznaczna tożsamość tworzą osobny, rozpoznawalny rodzaj literatury. Tegoroczna edycja pokazuje, że te pytania nie dotyczą wyłącznie przeszłości – odnoszą się także do codzienności osób żyjących w cieniu wojny, kryzysów i gwałtownych zmian.

Wśród miejsc wydarzeń znalazły się:

• Poznań,
• Gniezno,
• Mieścisko.

Wstęp na festiwal będzie wolny. Szczegółowy program ma być dostępny na stronie Endemitów oraz w mediach społecznościowych wydarzenia.

Pisarze opowiedzą o wojnie, migracji i kruchych tożsamościach

Jedną z zaproszonych osób jest Bernadetta Darska – krytyczka literacka, eseistka i redaktor naczelna kwartalnika „Portret”. W książce „Republika ludzi młodych. Opowieść o nowym człowieku” opisuje pokolenie wchodzące w dorosłość bez trwałych punktów odniesienia. Interesuje ją wpływ niepewności na wybory, relacje i sposób budowania własnej tożsamości.

Z Łotwy przyjedzie Inga Gaile, poetka, prozaiczka i przewodnicząca łotewskiego PEN Clubu. Podczas festiwalu przedstawi powieść „Skarbeniek”, której bohaterką jest kobieta samotnie wychowująca dwoje małych dzieci. Presja bycia „matką doskonałą” prowadzi ją do konfrontacji z wewnętrznym alter ego. Książka wyrasta między innymi z doświadczeń feministycznego ruchu „Stand-up kobiet”, współtworzonego przez Gailę.

Ukraińskie doświadczenie wojny pokażą Julia Ilucha i Sasza Iwaniuk. Ilucha, poetka, prozaiczka i dziennikarka z Charkowszczyzny, w nagradzanym zbiorze „Moje kobiety” przedstawia losy migrantek, żołnierek i kobiet dotkniętych rosyjską agresją. W jej książce zagrożenie nie jest odległym tłem, lecz częścią codziennego życia bohaterek.

Iwaniuk, ukraińska badaczka i pisarka mieszkająca w Warszawie, zajmuje się sytuacją ukraińskich migrantów i migrantek w Polsce. Jest autorką powieści „Amor[t]e” oraz prowadzi Klub Literacki „Po sąsiedzku”, w którym rozmowy dotyczą wykorzenienia, wojny i poszukiwania własnego miejsca.

Od litewskiej pamięci po śląską aglomerację

W programie znalazła się także Birutė Jonuškaitė – litewska prozaiczka, poetka, tłumaczka Czesława Miłosza i prezeska Związku Pisarzy Litwy. Zaprezentuje tom „Lista obecności”, w którym pyta o znaczenie obecności w czasie, gdy przynależność, pamięć i tożsamość stają się coraz mniej oczywiste. W jej twórczości powracają również pogranicze litewsko-polskie oraz życie pomiędzy kulturami.

Jana Orlová z Czech poświęca swoją poezję między innymi cielesnej i społecznej niepewności kobiet. W tomie „Nie uciekniesz” ciało staje się obszarem napięcia między tradycją a codziennymi doświadczeniami.

Polską perspektywę zaprezentuje Zbigniew Rokita, reporter i dwukrotny laureat Nagrody Nike. Jego najnowsza książka „Aglo. Banką po Śląsku” prowadzi przez Katowice, Chorzów, Świętochłowice i Bytom. Osią opowieści jest tramwajowa linia 7, łącząca miasta tworzące nieoczywistą aglomerację. Rokita przygląda się historii i tożsamości Górnego Śląska, a także granicom, które nieustannie zmieniają znaczenie.

W rozmowach i spotkaniach uczestniczyć będą również tłumaczka litewskiej prozy Agnieszka Rembiałkowska oraz prowadzący:

• Martyna Bunda,
• Rafał T. Czachorowski,
• prof. Przemysław Czapliński,
• Michał Domagalski,
• Agnieszka Lichnerowicz,
• prof. Joanna Roszak.

Dla mieszkańców Gniezna oznacza to dostęp do wydarzeń bez opłat i możliwość spotkania z twórcami zajmującymi się tematami, które łączą doświadczenie regionu z aktualnymi problemami Europy. Program warto sprawdzać na bieżąco na stronie endemity.pl oraz na profilach festiwalu na Facebooku i Instagramie.

na podstawie: UM Gniezno.